Hoofdprogrammeur Robert Schaeffer viert 30 jaar bij Effenaar: “Ik ben wel trots dat zij hier hebben gespeeld”

De mooiste shows die de programmeur heeft meegemaakt, zijn die waar de artiest en het publiek, samensmelten in de muziek. “Ik noem het maar magie”, zegt hij. “Voor die magie bestaat geen aan-en-uitknop. Maar het is wel ons werk om de kans te vergroten dat dat gebeurt. Het licht, het geluid, de ontvangst van de artiest en het publiek. Alles moet precies passen bij de context van zo’n avond.”

Met Robert (56) als hoofdprogrammeur beleefden Eindhovenaren veel van dat soort avonden. Maar net zo belangrijk zijn voor de hem de acts waar misschien honderd mensen op afkomen. “Ieder moet zijn eigen tribe kunnen vinden in de stad, ook als het gaat om niche muziekgenres. Niet alles moet groot worden om succesvol te zijn.”

Gevraagd over zijn kroonboeking, is het lastig om een eenduidig antwoord te krijgen. “Echt een k*tvraag, hoor. Dit is interessant, dát is interessant…” Een vaker voorkomend probleem, bekent hij. “Als het marketingteam mij vraagt om voor Hit The City tien bands uit te lichten, dan zeg ik: we moeten er dertig uitlichten, minimaal. Ik praat graag over mijn passie; dit gesprek hoeft niet zo over mij te gaan.”

Dan toch even over Robert. Tijdens zijn jeugd in Hapert stond muziek al centraal. “Ik noemde mezelf wel een new waver en was heel erg fan van Sisters of Mercy. Een beetje in de goth-hoek, maar ik had een brede smaak en wilde vooral van al het nieuws proeven.” Dat gebeurt met het luisteren van cassettebandjes, die hij uitwisselt met een heel netwerk aan muziekliefhebbers. Namen die voorbij komen: Sonic Youth, Pixies, Front 242 en Public Enemy.

Na de muziekles op de havo zegt de leraar dat Robert echt iets met muziek zou moeten doen. “Dat vond ik zo’n slecht advies. Muziek, daar kan je toch helemaal niks mee? Ik liet de blokfluit en de muzieknoten vallen en koos vakken waar ik goed in was; scheikunde, wiskunde, natuurkunde."

Ook qua concerten viel in zijn omgeving muzikaal weinig te beleven. Behalve tijdens de Bladelse Zomerfeesten. Daar bemachtigt hij op zijn zeventiende een plek in de programmacommissie van het festival. Hij mag artiesten gaan boeken.

“Omdat mensen tijdens een feest in het dorp toch altijd wel gezellig kwamen drinken, konden we eigenlijk volledig boeken wat we zelf vet vonden. Dus ik ben in allerlei cassettes van demobandjes gedoken”, vertelt Robert, die Urban Dance Squad strikt, een Nederlandse rock-hiphop band die pas later internationaal doorbreekt. “Maar ook excentrieke acts uit Afrika. Bij de Bladelse Zomerfeesten leerde ik: ‘Hey, ik kan mijn liefde voor muziek omzetten naar iets.’”

In 1995 loopt Robert, als vers afgestudeerd chemicus technoloog, het inmiddels voormalige gebouw van Effenaar in. Zijn vraag is simpel: ‘Ik wil mijn tussenjaar hier inzetten, wat kan ik doen?’

Hij stapt binnen in een Effenaar in transitie. Het is de bedoeling dat het rokerige, ietwat duistere thuishonk voor postpunkers en alternatievelingen, een poppodium wordt voor elke Eindhovenaar. De vijfentwintigjarige muziekliefhebber weet dan nog niet dat hij in die transitie een belangrijke schakel zal worden. “Ik ben gaan dj’en hier”, vertelt hij. “En een soort fanzine, Freakzine, begonnen waarin we over muziek schreven.”

In diezelfde tijd organiseert Sjef Wiersma elke woensdagavond het legendarische Kereweerom in Effenaar, waar bezoekers uit zijn tussen de 20.000 en 30.000 vinyl-tellende-platencollectie mogen speuren om wat te lenen. Samen met andere vrijwilligers runt Robert deze wekelijkse avond. Met enorm veel ruimte voor experiment; denk aan zelfgebouwde decors, bandjes, dj’s en arthouse-films.

“Er waren candygirls die op rollerskates snoep rondbrachten tijdens de film”, herinnert de programmeur zich. “Of we zetten een band achter het filmdoek. Die woensdagavonden zetten we een hele wereld op, zeg maar.” Eén jaar later wordt hij assistent-programmeur, zijn eerste echte betaalde baan binnen het vak en Effenaar. In 2005 stapt hij in de rol van hoofdprogrammeur, hetzelfde jaar dat het nieuwe Effenaar-gebouw opent.

Inmiddels is het raak met Roberts kandidaat-kroonboekingen. De band My Bloody Valentine, die beide van zijn Nederlandse optredens deze eeuw in Effenaar heeft gespeeld. “Dat is echt een legendarische band die bijna nooit speelt, dus daar ben ik wel trots op dat ze dan in Effenaar hebben gestaan.”

Een andere favoriet is het festival Fuzz Club, waar niche muzieksoorten centraal staan en waarvoor publiek uit Amerika en Tasmanië naar Eindhoven komt. Het festival staat mede bekend om de immersieve visuals, die al jaren door AV-artiest Sam Wiehl worden verzorgd. “Elke show op dit festival is een symbiose van de muzikant en het publiek”, stelt Robert. “Het optreden, licht, geluid, video, de hele productie en sfeer; alles komt samen om een wereld te creëren waarin het publiek kan verdwijnen. En dat is voor mij de ideale Effenaar. Ik ben heel trots dat we daar een schoolvoorbeeld kunnen tonen.”

En dan nog de boeking van King Gizzard & The Lizard Wizard voor 250 zwetende bezoekers in Area 51, één jaar voor hun grote doorbraak in 2016. “De feestjes waren fantastisch. In de Area hebben we ook Osees – eerder Thee Oh Sees - en Black Lips geboekt. Veel legendes uit die garage rockscene hebben gewoon in Eindhoven gespeeld. Die serie concerten heette Gruismeel. We hadden daarbij ook een hele eigen huisstijl; Zwart-wit, gruizig en tijdens het maken bewogen over het kopieerapparaat. Dat was echt een vette periode waar ik met liefde op terugkijk.”

Schaeffer gelooft in de verbindende rol van muziek. Al helemaal in een stad als Eindhoven, die de afgelopen tien jaar in rap tempo is veranderd. Hij denkt terug aan het concert van Altin Gün in 2019, tijdens DDW Music – de voorloper van Hit The City. “In de zaal stonden families met een Turkse achtergrond. En hipsters. We stonden met de hele zaal keihard mee te zingen, te dansen en genieten. Ik zag bij de Turkse families hoe trots ze waren om de soort muziek waarmee zij opgroeien, te delen met de mensen uit de stad. En bij de Eindhoven Metal Meeting zie je een bouwvakker een biertje drinken met een bankdirecteur. Die liefde voor muziek gaat door allerlei bubbels.”

Effenaar is volgens de programmeur véél meer dan slechts een locatie. “Onze verantwoordelijkheid als poppodium van Eindhoven gaat verder dan de traditionele rol van het met muziek vullen van het eigen gebouw. We voelen ons ook verantwoordelijk voor een gezonde voedingsbodem voor popmuziek in de stad. Zonder groeimogelijkheden zijn er in de toekomst ook geen Grote Zaal-acts of headliners. Maar er is ook zeker aandacht voor de niches die nooit een groter publiek zullen bereiken, maar wel een ontmoetingsplek, identiteit of inspiratie geven aan een lokale scene.”

Zo spelen opkomende singer-songwriters die Effenaar boekt, vaak in de houten nostalgische bovenzaal van ’t Rozenknopje en belanden bands op de podia van de Altstadt, Café Wilhelmina en The Jack. “Voor de meer avontuurlijke muziekliefhebber die acts in hun vroege fase willen zien; het is daar voller, gezelliger en goedkoper te produceren dan hier. Het is belangrijk dat je mensen inspireert en de nieuwste ontwikkelingen toont op plekken waar die het beste tot hun recht komen.”

Hij benadrukt daarbij het belang van de rol als kweekvijver voor lokaal talent. Opkomende artiesten krijgen advies en ondersteuning bij het verkopen van tickets, en mogen komen repeteren, of hun EP presenteren. “Fresku heeft zo’n traject bij ons afgelegd”, vertelt de programmeur. “Eerst een keer als support act in de Kleine Zaal, toen zijn eigen Kleine Zaal-show en uiteindelijk verkocht hij ook de Grote Zaal uit. Later speelde hij er ook zijn homecoming show. Toen deed hij een tour door Nederland en dan komt hij thuis, in Effenaar. Als popzaal bouw je zo al in de vroege fase een relatie op met een artiest, en hoop je dat die op het moment van doorgroeien Eindhoven blijft vinden.”

Over de jaren is er veel veranderd in het programmeursvak. Waar vroeger veel geleund werd op platenlabels om populaire artiesten te vinden, is daar nu het internet voor. “Vroeger luisterden alternatieve muziekliefhebbers naar dezelfde 500 artiesten. Nu is er zó veel aanbod in ontzettend veel niches. Dat maakt het vak leuker, maar ook veel lastiger om in te schatten op welke artiest mensen afkomen.” Ook groeien sommige artiesten zó snel, dat ze meteen doorschieten naar een grotere zaal. 

Maar het geeft ook mogelijkheid aan heel veel toffe acts en cultuur die anders niet snel in het podium zouden staan. Zo kwamen de Effenaar-programmeurs een Youtube-kanaal tegen met drie comedians, On Company Time, die nummers maken. “Het was de eerste keer dat ze naar Nederland kwamen. We hadden geen flauw idee wat te verwachten. Dus we dachten: voorzichtig beginnen. Maar de tickets voor de Kleine Zaal waren zó weg. We hebben de show verplaatst naar de Grote Zaal. Die was ook uitverkocht.”

Naast al het moois zijn er ook worstelingen. De financiële situatie voor poppodia is de afgelopen jaren zwaar verslechterd. Hoewel de bezoekersaantallen records breken, zijn er bij 75% van de podia financiële struggelingen. “Hoe kunnen we nog meer geld verdienen, denk je dan. Maar op een gegeven moment kom je tegen grenzen aan.”

Het programmeursvak wordt daarmee een moeilijkere balans van spannende en nieuwe boekingen, en shows die gegarandeerd geld in de la brengen. Met name de Kleine Zaal-shows en mogelijkheden voor opkomend talent komen daarmee onder druk te staan. “Die zouden we dan meer moeten schrappen”, vervolgt hij. “En dat is dan wel de culturele doodslag van een stad, vind ik. De vraag is uiteindelijk: wat voor Effenaar vind je dat Eindhoven nodig heeft? Wij weten het antwoord wel, en we weten ook dat de nieuwe economische realiteit van Eindhoven, waar internationale werknemers van o.a. ASML een grote rol in spelen, en die vragen om een hoogwaardig en uitdagend muziekaanbod.”

Naast Effenaar, is Robert ook hoofdprogrammeur bij Hit The City. Het gratis stadsfestival barst inmiddels uit haar voegen, dat blijkt al helemaal na de recente editie. De twee banen combineren wordt steeds lastiger. 

“Ik hoop dat we Hit The City kunnen uitbouwen tot de Gentse feesten van Eindhoven”, zegt de hoofdprogrammeur. “Echt een verbindend festival waarbij de hele stad samenkomt. Alle lagen van de bevolking, voor ieder wat wils. En vooral als je nieuw bent en je hier moet landen, kan zo’n festival daar ontzettend bij helpen.”

Maar voor zijn focus volledig op het stadsfestival valt, is er eerst nog de zoektocht naar een opvolger. “Ik blijf natuurlijk wel door Hit The City zijdelings betrokken bij Effenaar. Maar het is ook wel mooi om het stokje over te dragen, denk ik zo.”