Kijkje backstage: De lichtmeesters die elke show tot leven brengen

‘Een concert gaat niet alleen om geluid; maar om het creëren van een wereld’, weet Talking Heads-voorman David Byrne. ‘Licht is onderdeel van die illusie.’ En dat weten ook de lichttechnici bij Effenaar als geen ander. Het vaste team bestaat uit Melissa van den Heuvel, Rik Broer, Appie Kremers en Joey van Leeuwen. Zonder hen komt geen show tot leven. Melissa, Rik en Joey nemen je mee in hun passie en lichtkunst.

In de lege Grote Zaal van Effenaar komt de hemel naar beneden. Descending Heaven, de dynamische lichtinstallatiedie afgelopen augustus haar première maakte, zakt langzaam. LED-buizen in driehoeksvormen stoppen op drieënhalve meter hoogte. De zaal lijkt wel te krimpen.

“Wat je normaal ziet bij poppodia, zijn lampen die op en neer bewegen en af en toe knipperen”, zegt technicus Joey, die de beweging in gang zette. “Maar dit zijn gemotoriseerde -buizen, waar we zelf vormen mee kunnen maken en visuals op programmeren. Samen met de lampen kunnen we de zaal heel compact en intiem laten voelen – of juist groter dan die is.”

Trots kijkt hij naar de installatie, die hij mede heeft opgebouwd. “We kunnen heel veel kanten op met onze lichtinstallaties.” Maar wat op het podium gebeurt, begint ergens anders.

Al op vroege leeftijd werd Joey duidelijk dat hij de techniek in wilde. Na een afgeronde opleiding Podium en Evenementtechniek aan het Sint Lucas in Eindhoven, tourde hij met verschillende artiesten en bands. “Thomas Azier, Kovacs, Another Now… Ik freelancede wel eens bij Effenaar en werkte mee aan Descending Heaven. Toen dat af was, werd ik gevraagd om hier op vaste basis te gaan werken.”

Lichttechniek is niet alleen een technisch, maar ook een erg creatief vak. “Je bereidt zo veel mogelijk voor, maar tijdens een show is het vaak een kwestie van de muziek aanvoelen.” Het vaakst zit ze aan de knoppen als er een band naar Effenaar komt. “Dan let je zoveel mogelijk op de drummer, die geeft het ritme aan. Als je voelt dat er een ‘één-twee-drie, Boom!’ aankomt, dan wil je op precies dat moment het licht openen. Of juist sluiten.”

Voor Melissa begon de liefde voor het vak al op vroege leeftijd. Bij een show in Doornroosje, toen ze zestien was. “Toen dacht ik: dat licht is interessant! Dus liep ik naar de front of house [red. het gedeelte in de zaal waar de licht/- en geluidstafels staan] om te zien hoe het werkte.” Die ervaring smaakte naar meer en Melissa, een Udense, begon als vrijwilliger bij het lokale muziekcafé De Pul en rolde zo lichtenwereld in. Op haar achttiende volgde ze dezelfde opleiding als Joey bij het Sint Lucas, om na verschillende banen met lampen in 2023 bij Effenaar te belanden. “Hier is het wel wat professioneler, met grotere bands die optreden, maar nog steeds erg gezellig. Professioneel gezellig.”

Achterin de zaal staat de lichttafel, met talloze knoppen en schuifjes. Joey buigt zich voorover en schuift er een paar omhoog. Het podium kleurt paarswit. Even later volgen snelle flitsen. Of het niet heel ingewikkeld is, al die knoppen? Joey lacht. “Ja, je moet er wel tijd in stoppen als je goed wil worden met programmeren; zowel met deze tafel als met Descending Heaven. Meestal doe je dat ook met z’n tweeën."

“Dit is de technoboost,” vertelt hij door. Het ene nummer vraagt om een open ruimte, het volgende om iets wat dichter op de huid zit. “Een clubbeleving, of een keldergevoel. We kunnen alle kanten op.” 

En dat zorgt voor bijzondere ervaringen. Zoals Nachtcollege afgelopen december. Joey wijst naar achterin de zaal, waar toen vier palen van acht meter hoog stonden: twee achterin en twee op het podium. “Die hadden we verbonden aan elkaar, en lampen ertussen gezet. Die lampen lieten we naar elkaar toe bewegen. Op een gegeven moment zat het publiek in een soort lichtkooi.”

De senior technicus bij Effenaar is Rik. Voor hem is een mysterie creëren het mooiste wat er is aan podiumlicht. “Met een heel klein, zacht licht, kan je bij kwetsbare nummers een heel intieme sfeer neerzetten. Eén lichtspot met donkere tinten op de zanger en tegenlicht op het silhouet… Om vervolgens bij een volgend nummer met heel veel licht de zaal te laten rocken. Geluid is leuk, maar zonder licht toe te voegen, wordt het niks.”

Ook Rik ontdekte zijn passie voor licht op vroege leeftijd, toen hij op zijn veertiende met zijn moeder langs het theater Kunstwerk! liep in Zevenaar. Uit nieuwsgierigheid liep hij naar binnen en raakte in gesprek met de hoofd techniek. “Die bracht me naar de lichttafel. ‘Deze knop doet dit, die doet dat, en als je niks doet, gebeurt er ook niks. Drie dagen later zat ik aan de knoppen bij een voorstelling van een muziekschool.”

Op den duur werd Rik huistechnicus bij Kunstwerk! en rolde hij de festivalwereld in. In 2024 bracht hij bijna 23 jaar aan ervaring naar Effenaar. Waar Melissa en Joey vaak aan de knoppen zitten, focust Rik zich tegenwoordig vooral op de zaken achter de schermen. Het contact met artiesten en hun wensen, waar van alles bij komt kijken. Vooral de samenwerkingen met internationale bands zorgen voor interessante uitdagingen.

“Soms willen bands een hele vuurshow meenemen”, zegt Rik. “Dan merk je dat regelgevingen in elk land verschillen. Als er materiaal binnenkomt zoals vlammenwerpers van een ongekeurd Chinees merk. ‘Sorry jongens, maar dat gaat echt niet’, moet je ze dan vertellen. De uitdaging zit ‘m in het zoeken van een oplossing waar de band tevreden mee is én binnen de regelgeving valt. Die hele sociale kant van het werk vind ik geweldig.”

Waar Melissa vaak bandoptredens doet, werkt Joey meestal met dj’s. Op zijn beeldscherm ziet hij altijd welke nummers de dj speelt, en welke er nog gedraaid gaan worden. “Maar daar kijk ik niet zo veel naar; het gaat meer op gevoel en ervaring. Je weet ongeveer hoe lang een nummer duurt en wanneer er een drop aankomt.” En belichten werkt het best bij muziek die je zelf leuk vindt. “Bij hiphop en rap krijg ik een error, want dat luister ik niet”, zegt Melissa. “Maar bij rock en metal gaat het goed. Dat is wel grappig om te zien.” 

Voor hardstyle-fan Rik was het optreden van Vertile een genot om de lichttechs van de artiest bij te mogen assisteren. Ook omdat het genre niet vaak langskomt in het programma van Effenaar. “Hardstyle is normaal gesproken een dj met een set cd-spelers. Maar nu had hij een band mee en heel de zaal ging uit zijn dak. Ook collega’s die het niet kenden waren positief verrast.”

Volgens Rik is lichttechniek allesbehalve een kwestie van ‘zomaar achter een tafel gaan staan’. “Je moet eerst precies weten hoe alles werkt.” Voorbereiding is volgens hem net zo belangrijk als improvisatie. Dit ook omdat bij de helft van de shows de artiesten hun eigen lichttechnicus meenemen. “Die moet je aansturen, en weten wat te doen als het mis gaat.”

Aan jongeren in de techniek heeft hij één advies: vragen, vragen, vragen! “Zo heb ik het ook geleerd. Er zullen genoeg technici gek geworden zijn van dat veertienjarige jongetje dat ze de oren van de kop vroeg.”

Allemaal om dat betoverende effect te bereiken: het samensmelten van licht en geluid. “Daar krijg je een enorme kick van”, zegt Rik. “Een verslaving wil ik het niet noemen. Maar als je iets neerzet wat mensen roert, ja, dat is het mooiste wat er is.”