junXion vat het ongrijpbare van PTSS in een immersieve liveshow

Het feit dat Haerkens met persoonlijk trauma aan kan kloppen bij zijn bandleden zegt veel over de hechte band tussen het viertal. Die gaat dan ook zover terug dat je kan stellen dat ze samen opgegroeid zijn in Boxmeer. Toetsenist Martijn Hak was eigenlijk degene die het in beweging zette. "Toen ik in de brugklas zat, wilde ik een band oprichten. Ik ging via muziekleraren expliciet op zoek naar mensen die goed konden spelen en ambitieus waren, zodat ik een beeld had van het niveau." Drummer Roel Trommelen was de eerste, waarna gitarist Maarten Jung aanhaakte, vertelt Haerkens. "Maarten was eerst bassist, maar hij vond gitaar leuker. Ik was precies slecht genoeg op gitaar om bas te mogen spelen.”

Hoewel prog inmiddels meer een gedachtegoed is dan een nauwe definitie van het geluid, vormde het genre het viertal. Haerkens: "We zijn begonnen met prog om te breken met het idee van een middelbare schoolband. In het begin luisterden we naar b-sides van Toto en Dream Theater. Maarten is enorm fan van John Petrucci. Aryon is ook wel een inspiratie qua conceptband, hoewel daar Arjen Lucassen alles bedenkt en dan mensen erbij vindt. Wij doen dat met z'n vieren." 

De focus is voor junXion verschoven van wat ze willen spelen, naar wat de band wil vertellen met de muziek. Het storytelling element sloop er een beetje in toen de band net de progroute ingeslagen had met een project voor Kunstbende. Haerkens: "Het thema wat we kregen was toen ‘helden’, en we zijn gaan nadenken hoe we dat in muziek konden verbeelden. We stelden ons ook de vraag wat helden zijn; dat zijn ook mensen op straat, bijvoorbeeld journalisten. Dat werd de eerste plaat."

De band bouwde hierop voort en ontwikkelde het idee van Planet X, de setting van die verhalen. World building is een wezenlijk onderdeel van JunXion geworden en in elke plaat zit een verhaal, vertelt toetsenist Hak. "Dat werd een uitgangspunt. Uiteindelijk is het eindproduct telkens een symbiose van die gelaagde muziek en verhaal."

Op de eerste werken staat de thematiek van een dictatorieel regime en onderdrukking centraal. Hoewel de werkelijkheid hierin doorsijpeld, wil de band bewust niet die kant op, meent Haerkens. "We willen niet vervallen in het punkachtige idee van protest, daar zijn punkbands veel beter in. We willen problematiek bespreekbaar maken en aankaarten, zonder meteen iemand tegen de schenen te schoppen of dat onze muziek straks gedateerd is. Wat nou als er een fictieve wereld is met die problemen? Natuurlijk kan je parallelen zien, maar alles is fictief." 

De band leunt daarin vaak op donkere thematiek, wat ook op het nieuwe album zeker waar is. Heel gek is dat niet volgens Hak. "Er zijn genoeg vrolijke liedjes en juist die donkere onderwerpen voelen urgent. Het zijn verhalen om doorheen te werken, waar je veel emotie in naar voren kan laten komen. Het is die diepgang die ons ook aantrekt daarin, maar we eindigen altijd op een hoopvolle noot."

Het album 'The Isle of Alleys’ is niet anders. Deze plaat vertrekt de band naar een eiland in hun fictieve wereld. Haerkens: "Het idee is een eiland vol steegjes, een labyrint. Als luisteraar val je middenin het verhaal. Er opent een deur, en er is veel chaos en herrie. En dan begint de reis, waarin de hoofdpersoon karakters tegenkomt die gedachtes of emoties voorstellen, waar deze doorheen worstelt. Dat eiland is een metafoor voor de reis door de posttraumatisch stressstoornis dat ik zelf meemaakte."

Dat maakt de plaat dan ook heel persoonlijk, hoewel er een afstand is tussen de ervaring van hem en de plaat. "De hele situatie waar ik in zat, was een paar jaar voor we hieraan begonnen. Het is een metafoor, het vermenselijkt een ervaring; de gevoelens, ideeën, het gevaar, angst en eenzaamheid. Misschien helpt dat anderen om in gesprek te gaan. Voor iedereen is de ervaring en zijn de symptomen anders, maar ik denk dat het wel als een herkenningspunt kan dienen." 

Het proces is erg waardevol geweest voor de tekstschrijver, en het zegt ook veel over de band dat dit als thema behandeld wordt. "Zonder teveel uit te wijden over mijn privéleven, kennen we elkaar al heel lang en hebben we veel meegemaakt, dus de drempel was niet zo groot. Het is therapeutisch als je voor de zoveelste keer het concept moet uitleggen en je begint je te vervelen. Ik denk dat dat een heel goed teken is."

Het eiland ontstond uit het idee om de ervaring te visualiseren en dat werd het vertrekpunt. Haerkens: "Stel dat ik een maquette zou maken voor een film die ik zou schieten? Hoe ziet die er dan uit? Op basis van het verhaal en die fysieke omgeving zijn we gaan denken hoe die plek klinkt. Dat zijn opgenomen of gesynthetiseerde geluiden die ons doen denken aan die plek." Verder is het maakproces van de band vrij open. Bandleden hebben specifieke rollen, maar soms komt de muziek eerst, soms de teksten, soms alles tegelijk, vertelt Trommelen. "Het is niet altijd zo dat er al een concept ligt, het komt ook voor dat er muziek of ideeën liggen die gewoon heel goed passen, en waar we achteraf een verhaal bij bedenken."

Het album is ook een vertrek uit de prog sound op sommige fronten. Haerkens: "We hebben meer nagedacht over bands die de sfeer neerzetten die we zoeken, en dus ook veel geluisterd naar Swans en Godspeed! You Black Emperor. Er zijn ook passages waar je misschien meer John Scofield hoort, de jazz-fusion kant op." Een belangrijk aspect in het maakproces zijn ook de gasten. Die komen ook op verschillende manieren bij elkaar, waarbij één zangstem een opvallend verhaal had, vertelt Hak. "We luisteren na een repetitie ook graag samen naar muziek en iemand kwam met een Servische band genaamd Organized Chaos, met een geweldige zanger. Die hebben we gemaild en wilde graag meedoen. Hij was bovendien stemacteur en heeft ook gesproken stukken op de plaat." Een ander voorbeeld waren strijkers voor een bombastischer element. Trommelen: "We wilden strijkers op de plaat. Dat kunnen we zelf doen, maar dat is niet een orkestgeluid. Martijn had een connectie dus nu hebben we een strijkorkest op de plaat." 

Voorheen zette de band platen gewoon online, maar dit keer koos het viertal voor een releaseshow, wat een orkest ingewikkelder maakte, vertelt Hak. "Onze eerste platen hebben we eigenlijk gewoon online en op cd gedropt, maar nu wilden we een show. en echt een volgende stap zetten. We hadden sowieso een uitgebreider idee van een live ervaring van dit album, maar een heel orkest gaat niet. Dus hebben we een strijkkwartet tijdens de show, waar we ook heel blij mee zijn."

Voor die releaseshow kwam de band uit bij de Kleine Zaal van Effenaar, omdat die past bij de gewenste mogelijkheden voor de show. "Een inspiratiebron was een Pink Floyd tributeband die we zagen in een schouwburg. Dan zit je op een stoel en kan je het helemaal over je heen laten komen. Dat wilden we ook. De Kleine Zaal van Effenaar, met uitschuifbare tribune, was perfect voor ons”, legt de toetsenist uit. Dat zitten en onderdompelen is erg belangrijk voor de band. "Een staand concert voelt toch vrijblijvender; even een biertje halen of een praatje maken. Een theatersetting past beter bij het immersieve concept.”

Die beleving wordt verrijkt met projecties, die de luisteraar houvast geven in het verhaal. Haerkens: "Voor elk nummer heeft Robin Gerris artwork gemaakt. Dat deed hij met een gave techniek, waarbij hij digitale afbeeldingen inscant, bijtekent en weer inscant. Zo krijg je hele vreemde, abstracte afbeeldingen van locaties op het eiland. Die verdwijnen niet in een boekje, dat worden projecties die vertellen waar we ons bevinden in de show." Eigenlijk wordt het daarmee een niet traditionele liveshow, vult Trommelen aan. "Het geeft meer de ervaring van een film, van een voorstelling, is ons idee hierbij."

junXion heeft dus een muziekstuk gemaakt, waar ongelooflijk veel werk in zit van alle bandleden. De band is ook erg nuchter over wat de albumpresentatie hen gaat brengen, met name de bron van 'The Isle of Alleys'. Haerkens: "Ik hoop dat mensen hier erkenning en herkenning in vinden. Dat het ze iets geeft, maar ik heb niet de pretentie dat dit gebeurt. We hebben het verhaal en de muziek geschreven. Hoe dat landt, dat is aan de luisteraar." 

Toch zijn de bandleden licht hoopvol dat hun werk wat teweeg gaat brengen, en Haerkens corrigeert zijn sobere woorden enigszins. "Uiteindelijk hoop ik dat mensen een gave avond hebben, met vette muziek en visuals, waar je thuis nog over nadenkt. Het hoeft niet alleen therapie en zwaarmoedig te zijn, het is ook entertainment." Hak is het daarmee eens en beaamt dat een beklijvende ervaring al waardevol is. "Als mensen hierna thuiskomen en het gevoel hebben een reis meegemaakt te hebben, dan is dat gaaf. Het is uiteindelijk een soort raam waar je doorheen kijkt, zonder dat het echt over jezelf hoeft te gaan.”

De toetsenist hoopt vooral dat de show meer erkenning en zichtbaarheid brengt voor JunXion. De band barst van ambitie en wil graag verder met de immersieve technieken voor live shows: "Het is een belangrijke stap, van waaruit we verder bouwen. We hebben het gehad over surround ervaringen, reactieve beelden die live meegaan. Die ruimte hebben we nu niet, maar het is een stip op de horizon." Wat wel blijkt, is dat uit de dieper wordende relatie van de band hele mooie dingen komen.