End of the Urban Matterz era: “We brengen hiphop eindelijk weer thuis”

Roxanne Shante zat ’s avonds met haar benen – de schoenen netjes uit – opgetrokken op zijn bank, Egyptian Lover smulde van de schnitzels van zijn vrouw en Schoolly D moest na een avond schilderen (en oké… ook drinken) in zijn atelier wakker gemaakt worden door diezelfde echtgenote om zijn vlucht te halen. Het klinken als momenten die in New York of Los Angeles hebben plaatsgevonden, maar we praten hier gewoon over Helmond. Kunstenaar en fotograaf Hans van den Berkmortel is een vat vol verhalen over de artiesten van the golden age of hiphop die zo’n beetje liep van midden jaren ‘80 tot midden jaren ‘90. Met het festival Urban Matterz geven Hans en zijn kompaan Rolf Thijssen de belangrijke spelers uit dit decennium letterlijk en figuurlijk weer een podium.

De liefde voor hiphop begint bij Hans en Rolf eind jaren tachtig in Effenaar. Daar bezochten ze shows van Boogie Down Productions, Stetsasonic, A Tribe Called Quest, Jungle Brothers en Ice Cube. “We gingen altijd met een groep van tien of twaalf man vanuit Helmond naar Eindhoven”, beschrijft Hans. “Ik weet nog dat je aan kwam lopen en je die bas al hoorde. Die zat meteen in je lichaam, in je hart. En als je dan die deur open deed had je zoiets van: ‘Wow!’. Dat maakte zoveel indruk! Voor mij is de Effenaar een van de iconische hiphoptempels van Nederland waar het voor een groot deel afspeelde. Ik heb hier artiesten gezien waarmee ik nu bevriend ben."

"Nu mogen we zelf zo’n avond in de Effenaar organiseren en daar ben ik trots op, super trots! We gaan een dik oldschool feest maken met bevriende artiesten die in de afgelopen jaren al eens succesvol op het podium stonden en met juist die vrienden en het oldschool Effenaar-publiek gaan we samen een dik hiphopfeestje maken. Want dat kunnen wij met z’n allen als geen ander, dat hebben we bewezen."

Dat Hans en Rolf nu een festival organiseren waar old school hiphop centraal staat, begon eigenlijk geheel toevallig. Rolf is Art Director, en exposeerde al eens in de kleine galerie van Hans. Daar ontdekten ze hun gezamenlijke liefde voor hiphop. Hans: “Tijdens een andere opening had ik Grand Wizzard Theodore geboekt [ red. de uitvinder van het scratchen], maar iedereen zei dat mijn galerie te klein was. Toen ben ik naar de programmeur van De Lakei - de voorloper van De Cacaofabriek - gegaan en zei: ‘Jullie hebben op die-en-die datum nog niets staan. Zet maar Grand Wizzard Theodore in de agenda.’ De programmeur had nog nooit van hem gehoord, maar de zaal was uiteindelijk wel uitverkocht. Een paar maanden later was ik in New York en sprak daar met Grand Wizzard Theodore en fotograaf Joe Conzo, met wie ik al veel contact had door mijn galerie, en begonnen we te fantaseren over een heel festival. Joe Conzo heeft me uiteindelijk geholpen aan heel veel contacten binnen de hiphopscene.”

Urban Matterz heeft een duidelijke missie: het wil de artiesten uit die beginperiode eren en weer een podium bieden. Hans: “Kijk, ik wil niet ouwelullerig overkomen en er zijn ook nog wel echt vette dingen daarna uitgekomen, maar ik heb niks met The Notorious B.I.G., Wu-Tang Clan of Jay-Z. Dat is allemaal veel te overgeproduceerd.” Rolf valt in: “Ik wel, ik ben gewoon nog doorgegaan. Ik vind Wu-Tang Clan, Benny the Butcher enzo nog wel gaaf.” Hans lachend: “Maar jij bent ook een stuk jonger.” Rolf: “Maar die opgehypte types van nu komen ook niet meer op mijn radar. Ik vind het nog steeds het vetst als ik een filmpje tegenkom van een DJ met twee draaitafels, en dat het dan nét niet helemaal zuiver is. Of dat een rhyme niet helemaal uitkomt. Daar zit meer ziel in dan zo’n ingewikkelde productie.”

En zo stonden namen als Mantronix, Just-Ice, Cash Money & Marvelous, Grandmaster Caz van The Cold Crush Brothers, Coke La Rock, Black Sheep en The Jungle Brothers al op de poster van het festival. Hans: “Maar ook MC’s als Sparky D of Sha-Rock wil ik een podium geven, de eerste vrouwelijke MC’s! Zonder deze wegbereiders was er geen hiphop; geen Jay-Z, geen Drake! Sommigen zijn bekend gebleven en anderen zijn in de vergetelheid geraakt. Maar wij behandelen iedereen met evenveel Brabantse egards.”

Het team achter Urban Matterz zorgt er namelijk voor dat de artiesten het aan niets ontbreekt. Zo haalt Hans de artiesten persoonlijk af op het vliegveld en zorgt hij dat ze meteen in de watten – en de rook – worden gelegd. Hans lachend: “Slapen ze goed in het busje naar Helmond.” Ook nodigt hij iedereen bij hem thuis uit voor een barbecue. Dat straalt af op het podium. Hans: “Coke La Rock was in tranen op het podium. Hij had nog nooit zoiets meegemaakt. En voordat Sparky D met haar set begon, wilde ze twee mensen bedanken: God en Hans. Toen werd ik zo boos… Waarom eerst God!? Haha nee, dat is niet waar! Maar daarna vertelde ze: ‘Ik heb zeventien jaar in de prostitutie gezeten en ben jaren verslaafd geweest. Ik had twee wensen: mijn kleinkinderen nuchter op zien groeien en een keer naar Europa gaan. Hans heeft dat mede mogelijk gemaakt.’ Die dame begint daarna te rappen en zet een show neer!”

Zoals op een biologische markt vergeten groenten weer terug in de schappen worden gelegd, zo zet Urban Matterz ook ‘vergeten Nederlandse rappers’ weer terug in het voetlicht. Zo zorgde het festival al voor een reünie van de Eindhovense groep 24K en staan op de komende editie de stadsgenoten van D.A.M.N. weer op het podium, toevallig ook het voorprogramma bij het optreden van Stetsasonic in 1988, de groep die ook in 2026 hun opwachting maakt op het festival. Hans: “Wacht, ik bel Bobby [red. Simmons, drummer van Stetsasonic] effe…” Er wordt niet opgenomen. "Oh nee, het is daar nu acht uur in de ochtend."

Op eerdere edities werden er ook al andere Nederlandse wegbereiders geëerd. Zo stonden Extince (voor zijn Nederlandstalige hit ‘Kaal of Kammen’ al een gerespecteerde rapper) en King Bee (van de hit ‘Back By Dope Demand') al op de poster en is Tony Scott de mascotte - ‘Tony Mascotte’ vallen Hans en Rolf elkaar lachend bij - van het festival. De legendarische rapper die met ‘The Chief’ een grote hit had, leidt aan MS en kan niet meer optreden. Rolf: “Hij is nu bijna blind en doof, maar we zetten ‘m in zijn rolstoel vooraan bij het podium en hij geniet.”

Dat Urban Matterz een passieproject is van de twee, komt duidelijk naar voren door de moeite die de twee steken in het halen van hun helden. Hans haalt er één van zijn foto’s bij en wijst naar een man met een onverzorgde baard die over een trambaan loopt in Amsterdam met in zijn handen twee tassen vol statiegeld. “Dat is Miker G, die van ‘Holiday Rap’. Iedereen vond dat toentertijd een kutnummer, en ik ook, maar de shit die hij daarvoor uitbracht was wel écht heel goed. Ik heb hem jarenlang geprobeerd te contacteren, maar dat lukte niet. Totdat Rolf opeens met een artikel uit het Parool aankwam waarin hij werd geïnterviewd. Ik heb meteen contact gezocht met de journalist, maar ik mocht hem niet direct benaderen. Hij woonde begeleid en was zwaar verslaafd. Via zijn begeleider kreeg ik contact met ‘m. Hij heeft in 2025 voor het eerst in dertig jaar weer op het podium gestaan. Iedereen in de zaal was stil.” 

Maar niet alleen voor Nederlandse artiesten doet Hans moeite. Er gaan soms jaren overheen voordat hij een van zijn helden naar Nederland kan halen. Hij reist ook regelmatig naar Amerika om persoonlijk met de artiesten te praten. Al deze contacten leiden ook tot mooie momenten. Zo vertelt Hans smeuïg over die keer dat een optreden in Duitsland van Roxanne Shante niet doorging en ze aan Hans vroeg of ze al eerder naar Nederland mocht komen, waar hij uiteindelijk een foto van haar schoot in de plaatselijke Jumbo. Of Kurtis Mantronik die zich op de vooravond van een show in Zaandam verveelde en naar Helmond ging, waar Hans in allerijl het bed van zijn zoon klaarmaakt zodat hij daar kan overnachten. “Toen ik hem de ochtend erna terug ging brengen naar Zaandam, moest ik eerst wat foto’s maken voor een project over Helmond Sport, maar iemand kwam niet opdagen. Kurtis zat in de auto zijn set voor te bereiden. Ik heb hem dus in een Helmond Sport-tenue gehesen en gefotografeerd. Iedereen vraagt zich af wie die hooligan in godsnaam is. Hahahaha!”

De foto’s die Hans over de tijd heeft geschoten van deze hiphopartiesten worden, samen met de foto’s van zijn ‘mentor’ Joe Conzo gebundeld in een boek dat het levenslicht gaat zien tijdens Urban Matterz 2026. Het wordt vormgegeven door Rolf: “Het boek heeft twee voorkanten: de Joe Conzo-kant heet ‘From the Bronx to Helmond’, en de Hans-kant heet ‘From Helmond to the Bronx’. Grandmaster Caz staat op beide voorkanten; één gemaakt door Joe Conzo in de jaren ‘80 en een gemaakt door Hans 40 jaar later. We proberen het boek zoveel mogelijk te spiegelen en er artiesten in te krijgen die beiden voor de camera hebben gehad. Dat lukt natuurlijk niet helemaal, want 24k heeft bijvoorbeeld niet in Amerika gespeeld.” Ook zullen er foto’s van Joe Conzo als Hans worden geëxposeerd tijdens het festival. 

Net wanneer we afscheid nemen belt Bobby Simmons van Stetsasonic terug. Hij is vol lof over het festival. “We hadden nog nooit zoiets meegemaakt. Bij de meeste hiphopshows doe je je show en ga je weer weg, maar hier werd de gehele cultuur rond hiphop, met breakdance en beatboxen, uitgelicht. Het voelde echt alsof we weer terug waren in 1987. Urban Matterz laat zien dat de kunst van hiphop over generaties heen gaat. Toen wij er voor het eerst waren, wilden we het jaar erop meteen weer terugkomen, hahaha.”

Hij heeft uiteindelijk nog een verrassing over bandlid Prince Paul, de legendarische hiphop-producer die onder andere achter de knoppen zat bij ‘3 Feet High and Rising’ van De La Soul. “Prince Paul kondigde begin vorig jaar aan dat hij met pensioen zou gaan. Hij heeft alles gedaan en wil een rustiger leven. Zijn laatste optreden wordt met ons op Urban Matterz!” 

Ondertussen heeft Hans een oproep van Mike G. van Jungle Brothers gemist.