Bongeziwe Mabandla: “Waar ik opgroeide was muziek een soort van ontsnapping”

Opgroeiend in het plaatsje Tsolo in de Oost-Kaap, waar scherpe heuvels de horizon breken, krijgt de jonge Bongeziwe Mabandla zijn passie voor muziek met de paplepel ingegoten. In de kerk, op school en thuis wordt er gezongen, als fundamenteel onderdeel van het leven.

"Muziek is een groot onderdeel van opgroeien in Zuid-Afrika", vertelt de singer-songwriter via de krakende verbinding die net als wij nog even op gang moet komen op deze ochtend. "Vooral in de landelijke omgeving waar ik opgroeide was muziek een vorm van ontsnapping."

Hoewel hij geniet van alle muziek en muzikanten die hij ontdekt, ziet hij een eigen muzikale carrière lange tijd niet als een optie. "Mensen zingen hier erg precies en harmonieus, ik had daar niet echt de stem voor. Ik was daardoor veel te verlegen om te zingen voor mensen, omdat ze wel eens konden zeggen dat het niet goed genoeg was."

Dat hij artiest wilde worden wist hij wel, daarom richt hij zich eerst op een carrière als schilder, een droom die hij na de middelbare school inruilt voor een rol on screen in de Zuid-Afrikaanse serie Generations. "Het was pas toen ik gitaar ging spelen, dat ik muzikant worden als optie begon te zien. Eerst speelde ik alleen privé, maar toen ik ging zingen voor vrienden en wat opnam, en mensen zeiden dat het goed was, veranderde ik van gedachten."

Meer dan een decennium later heeft Mabandla vier geprezen studioalbums op zijn naam staan; debuut 'Umlilo' (2012), 'Mangaliso' (2017), 'iimini' (2020) en zijn laatste wapenfeit 'amaXesha' (2023). En daar voegt hij dit voorjaar dus weer een nieuw werk aan toe, waarvan hij de titel nog even geheimhoudt.

Typerend voor zijn sound is de mix van traditionele Xhosa-folk met soulvolle r&b en elektronische invloeden. Ook zingt hij in zijn moedertaal isiXhosa, waarmee hij zijn cultuur en erfgoed eert, en deze ruimte wil bieden in de muzikale wereld. "Ook al spreken mensen hier Engels en is hun hele wereld in het Engels, dan vinden ze het alsnog veel authentieker om dit [red. muziek] in hun eigen taal te doen. Het is iets heel Zuid-Afrikaans om terug te kijken op cultuur en traditie."

Hij vervolgt: "Zuid-Afrika is erg politiek en race aware. En als je uit zo'n land komt, leer je waarom het belangrijk is om je cultuur te beschermen en te koesteren, en te ontdekken wie je bent in een wereld die steeds moderner en meer Europees wordt."

Met zijn nieuwe single 'Yalwa' koestert hij niet alleen zijn cultuur, maar ook zijn moeder en tante. De track is initieel geschreven voor de serie Shaka iLembe. "Voor een tv-serie? Oh ja, aanvankelijk was het daarvoor, nu ik het me goed herinner", lacht Mabandla aan de andere kant van de lijn. "Ik denk dat ik het een beetje heb aangepast."

De serie volgt het verhaal van Shaka, de Zulu-koning. "Zijn moeder speelde een grote rol in zijn koningschap, en dat maakte dat ik ging reflecteren op mijn eigen moeder en de rol die moeders spelen in het vormgeven van het leven van hun kinderen. Soms zonder dat het kind het doorheeft. Het nummer ontstond als een idee, bijna als een droom. Ik moest aan mezelf denken, maar ook aan de volgende generatie als mijn nichtje en neefje. Ik wilde het schrijven met een soort voorgevoel over het leven, de waarde waarmee je bent geboren en boodschap waarom je hier bent."

"Take your space where you are destined to be
This is the day that has been spoken of
You were born to free our home
The path which we choose will be pointed by you

It is you we have been waiting for"
- Yalwa – vertaalde lyrics

Zo wordt wat begon als opdracht, een heel persoonlijk nummer - begeleid door een net zo persoonlijke visual van Mabandla met zijn eigen moeder en tante. "Ik wilde het leven van mijn familie vereeuwigen. Ik ben wie ik ben vanwege deze twee mensen. En de volgende generatie zal dat ook zijn, doordat de lijn wordt voorgezet. Dus ik wilde mijn moeder eren, en door mijn moeder te eren, ook haar moeder en de moeder van mijn grootmoeder enzovoorts. En daarmee de generaties met elkaar verbinden." 

Waar zijn vorige plaat 'amaXesha' vooral gaat over liefde en relaties, richt hij zich op het komende album op zijn levensverhaal. "Ik kijk terug op alles wat er in mijn leven is gebeurd en alles wat me tot dit moment heeft gebracht. Ik heb belangrijke momenten uit mijn leven uitgekozen, en wil mijn verhaal vertellen. Alles wat ik schrijf is te herleiden naar een gebeurtenis in mijn leven. Dat is het mooie van muziek, het schrijven van de waarheid."

Om zijn waarheid zo goed mogelijk te vertalen naar zijn muziek, is Mabandla meer betrokken geweest bij het gehele proces dan bij voorgaande platen. Eerder schreef hij zijn nummers, nam hij deze mee naar de studio en werd de sound samen met de producer gemaakt. 

"Deze keer heb ik niet alleen de nummers geschreven, maar heb ik ook veel zelf opgenomen met Ableton, wat ik nog nooit eerder had gedaan. Ik heb lang de tijd gehad om met de nummers te spelen en zelf beslissingen te nemen, zoals wat het tempo moet zijn. Ik heb veel teruggeluisterd naar mijn eigen stem, wat ik ook nog nooit had gedaan. Die opnames zijn het startpunt geworden van de ideeën van de songs. Wat heel interessant en bevrijdend was." 

Voor de opnames reist hij af naar Mozambique en Parijs. "Ik heb veel aan de plaat gewerkt in Mozambique. Er heerst een hele laidback sfeer. Er waren momenten waar ik de wereld kon vergeten en echt ondergedompeld was. Ik herinner mij dat ik dag in dag uit zoveel werkte. Ik viel letterlijk in slaap en sliep in de studio, werd wakker en nam weer wat op, en ging weer slapen."

"Ook in Parijs heb ik aan het album gewerkt, een stad waar ik veel tijd doorbreng. Dat was heel bijzonder. Iedere ochtend in de metro, op weg naar de studio. Ik denk dat albums voorspeld worden door de omgeving waarin de artiest zit. Ik zat in een tijd van verandering, veranderende plekken, en ik denk dat je dat ook terug hoort in de muziek."

Hoewel ieder nummer een speciale plek heeft voor Mabandla, is de track genaamd 'Libambe Lingashoni' zijn persoonlijke favoriet – wat zich laat vertalen naar 'let it not go down'."Het is een nummer dat spreekt over het behouden van het zonlicht en deze niet laten verdwijnen, want de persoon die op een reis is, is nog niet aangekomen bij waar hij heengaat. I love the song!"

Door de telefoon klinken de lyrics, die Mabandla poëtisch voordraagt:
"Some of us have not arrived, have not arrived where we are going,
the road that we are walking is still long."

"Het is het verhaal van iedereen. En het is mijn verhaal; altijd op een reis zijn, zoekend naar veranderingen in mijn carrière, zoekend naar betere weiden. Het is de reis en zoektocht van mijn hele leven geworden. En ik weet dat mensen zich erin zullen herkennen, want het is een universeel iets om dromen te hebben. En om te worstelen om bij die dromen te komen en je door loopholes te vechten."

Wat de droom van Mabandla zelf is? Een Grammy. "Oh god, ik dacht dat ik dat stil had gehouden! Maar ik vind het heel belangrijk om te weten wat het einddoel is voor mijn carrière. We hebben het over iets najagen, en ik begreep al vroeg in mijn carrière dat je altijd succes kan blijven najagen. Dus het was belangrijk voor mij om te definiëren wat ik echt wil bereiken. En dit is waarschijnlijk mijn grootste muzikale droom."